بازرا

مجموعه بازار سنتی تبریز

شهر بزرگ‌ تبريز بنا به‌ مقتضيات‌ جغرافيائي‌، وسعت‌، قدمت‌ و اهميتي‌ كه‌ دارد داراي‌ يكي‌ از باشكوه‌ترين‌ و بزرگترين‌ بازارهاي‌بزرگ‌ و سرپوشيده‌ جهان‌ به‌ سبك‌ معماري‌ شرقي‌ را داراست‌ .‌ اين‌ مجموعه‌ بازار در ايران‌ و خاورميانه‌ نظير ندارد و آن‌ را بايدبزرگترين‌ و جامع‌ترين‌ بازار جهان‌ اسلام‌ دانست‌. مجموعه بازار تاریخی تبریز در مردادماه سال ۱۳۸۹ خورشیدی به‌ عنوان نخستین بازار جهان در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده‌ است. بازار تبریز از بزرگ‌ترین بازارهای سرپوشیده جهان و یکی از شاهکارهای معماری ایرانی است. این بازار در سال ۱۱۹۳ هجری قمری بر اثر زلزله با خاک یکسان شد اما طولی نکشید که معماران زبردست آن را بازسازی کردند و بازار کنونی مربوط به اواخر حکومت زندیه و عصر قاجار است. بازار تبریز که در سال ۱۳۵۴ هجری شمسی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است، با طولی معادل یک کیلومتر یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های به‌ هم‌ پیوسته و مسقف دنیاست.

عواملي‌ همچون‌ سبك‌ معماري‌، كثرت‌ سراها، تيمچه‌ها، كاروانسراها، دالانها، راسته‌ها، انواع‌ مشاغل‌ و حرفه‌ها و وجودتعداد بسياري‌ مدرسه‌ و مسجد كه‌ عمدتاً از پيشينة‌ تاريخي‌ برخوردارند به‌ اين‌ مجموعه‌ تاريخي‌ اهميت‌ و امتياز خاص‌ داده‌ وآن‌ را به‌ نمونة‌ عالي‌ محيط‌ تجارت‌، كسب‌ و نمونة‌ بارزي‌ از يك‌ فضاي‌ شهري‌ در سرزمينهاي‌ اسلامي‌ و شرقي‌ تبديل‌ كرده‌است‌.

سراهاي‌ وسيع‌ و تيمچه‌هاي‌ بزرگ‌ و عريض‌ كه‌ همگي‌ دو طبقه‌ بنا شده‌اند توجه‌ هر بيننده‌ را بخود جلب‌ مي‌كند.

اهميت‌ بازار تبريز صرفاً مربوط‌ به‌ وسعت‌ آن‌ نيست‌، بلكه‌ مربوط‌ به‌ تسلط‌ بي‌نظير معماران‌ آن‌ در استفاده‌ از آجر و سازه‌هاي‌آجري‌ است‌ كه‌ فضاهايي‌ متنوع‌ و ساده‌ ايجاد كرده‌ است‌.

مجموعة‌ بازار تبريز برخلاف‌ بازارهاي‌ ممالك‌ شرقي‌ و خود ايران‌، حصار مشخصي‌ دارد كه‌ داراي‌ درب‌هاي‌ ورودي‌ ويژه‌اي‌است‌ كه‌ قديمي‌ترين‌ هسته‌هاي‌ آن‌ به‌ مسجد جامع‌ شهر متصل‌ است‌.

از ويژگي‌ بارز بازارهاي‌ تبريز كه‌ در خور توجه‌ است‌ داشتن‌ مشاغل‌ خاص‌ در هر يك‌ از بازارها و نامگذاري‌ اصولي‌ آن‌ها مطابق‌با مشاغل‌ موجود است‌ مثل‌ بازار طلافروشان‌، گوني‌فروشان‌، مسگران‌ و غيره‌. بازار تبريز از دوران‌ قديم‌ مركز داد و ستد وبازرگاني‌ بوده‌ است‌ و علت‌ اقتدار و رونق‌ تجارتي‌ اين‌ بازار را مي‌توان‌ واقع‌ شدن‌ شهر در مسير جادة‌ ابريشم‌ دانست‌ كه‌ نقش‌پلي‌ را بازي‌ كرده‌ و چهار راه‌ ارتباطي‌ ممالك‌ آسيائي‌ به‌ اروپائي‌ بوده‌ است‌.

وجود بازارهاي‌ بخصوص‌ براي‌ اتباع‌ كشورهاي‌ خارجي‌ در تبريز واقع‌ بودن‌ اين‌ شهر در مسير جادة‌ ابريشم‌ را اثبات‌ مي‌كندمانند بازارچة‌ درب‌ استانبول‌، تيمچة‌ گرجيلر (گرجيها) و غيره‌.

در كل‌ بازار تبريز داراي‌ 20 راسته‌ و راسته‌ بازار، 35 سرا، 25 تيمچه‌، 11 دالان‌، 300 كاروانسرا، 250 مسجد و مدرسه‌ و5500 مغازه‌ و حجره‌ و 40 صنف‌ و شغل‌ مي‌باشد كه‌ به‌ بعضي‌ از آنها اشاره‌ مي‌كنيم‌.

بازار و تيمچة‌ امير

بازار و تيمچه‌ و سراي‌ امير ركن‌ اقتصاد منسوجات‌ داخلي‌ و خارجي‌ بوده‌ و جهانگردان‌ داخلي‌ و خارجي‌ از ميزان‌ ثروت‌ و دادو ستد اين‌ بازار تعريف‌ و تمجيد فراواني‌ در كتابها و سياحتنامه‌هاي‌ خود كرده‌اند. باني‌ كاروانسرا و تيمچه‌ و بازار امير، ميرزامحمدخان‌ امير نظام‌ زنگنه‌ است‌ و تاريخ‌ بناي‌ آن‌ 1255 هـ .ق‌ مي‌باشد. معمار آن‌ صمد معمار است‌.

تيمچة‌ امير در مجاورت‌ ميدان‌ شهر و اول‌ بازار تبريز قرار گرفته‌ و داراي‌ طرحي‌ هشت‌ ضلعي‌ با حجرات‌ دو طبقه‌ است‌. بر فرازاين‌ تيمچه‌ بزرگترين‌ گنبد آجري‌ موجود در بازار استوار شده‌ كه‌ داراي‌ پا طاقهاي‌ مقرنس‌ و كاربنديهاي‌ زيبائي‌ است‌.

بازار شيشه‌گرخانه‌

اين‌ بازار بين‌ خيابان‌ تربيت‌ و خيابان‌ شهدا قرار دارد و قسمت‌ شمالي‌ بازار داراي‌ سقف‌ معمولي‌ بوده‌ ولي‌ بخش‌ جنوبي‌ بازارداراي‌ معماري‌ خاص‌ قديمي‌ است‌. اين‌ بازار تاريخي‌ بطوري‌ كه‌ از اسمش‌ پيداست‌ مركز توليد اقسام‌ شيشه‌ و بلور بوده‌ است‌ولي‌ اكنون‌ بازار شيشه‌گرخانه‌ تغيير ماهيت‌ داده‌ و مغازه‌هاي‌ آن‌ مشاغل‌ جديدي‌ پيدا كرده‌اند.

بازار صفي‌

اين‌ بازار از تاريخي‌ترين‌ بازارهاي‌ تبريز است‌ كه‌ در جوار مسجد جامع‌ بنا شده‌ و تاريخ‌ آن‌ به‌ زمان‌ شاه‌ صفي‌ از دودمان‌صفويه‌ مي‌رسد، ولي‌ در زلزلة‌ تبريز در 1193 قمري‌ ويران‌ و مجدداً بنا گرديد.

در اين‌ بازار حمام‌ بسيار قديمي‌ بنام‌ سيد گلابي‌ وجود دارد و در انتهاي‌ بازار صفي‌ كه‌ به‌ بازارچة‌ ميدان‌ انگج‌ منتهي‌ مي‌شودعمارت‌ انجمن‌ ايالتي‌ و انجمن‌ مركز غيبي‌ تبريز وجود داشته كه‌ در انقلاب‌ مشروطيت‌ مركز اجتماع‌ آزاديخواهان‌ و مبارزان‌تبريز بوده‌ و اكنون‌ نيز بنام‌ كوچة‌ انجمن‌ معروف‌ است‌.

راسته‌ بازار

از بزرگترين‌ و كامل‌ترين‌ و پررونق‌ترين‌ بازارهاي‌ تبريز از نقطه‌ نظر تنوع‌ اصناف‌ و مشاغل‌ و اجناس‌ و مغازه‌داران‌ در بين‌ ديگربازارهاي‌ اين‌ شهر است‌.

راسته‌ بازار جديد داراي‌ تعداد زيادي‌ سرا و تيمچه‌ مي‌باشد كه‌ از آن‌ جمله‌ مي‌توان‌ به‌ سراي‌ در عباسي‌، سراي‌ خان‌، سه‌تيمچة‌ حاج‌ شيخ‌، تيمچة‌ حاج‌ تقي‌، بازار قيزبستي‌، و بازار دلاله‌زن‌ بزرگ‌ و كوچك‌ اشاره‌ كرد.

تيمچه‌ مظفريه‌

تيمچه‌ مظفريه‌ زيباترين‌ تيمچة‌ بازار تبريز است‌ كه‌ به‌ قيز بستي‌ بازار و تليسچي‌ بازار راه‌ دارد.اين‌ تيمچه‌ داراي‌ دو طبقه‌مي‌باشد كه‌ 26 حجره‌ در طبقة‌ هم‌ كف‌ و 26 حجره‌ در طبقه‌ دوّم‌ دارد.

باني‌ آن‌ حاج‌ شيخ‌ جعفر قزويني‌ تاجر سرشناس‌ دورة‌ ناصرالدين‌ شاه‌ بوده‌ است‌ كه‌ در سال‌ 1305 هـ .ق‌ آن‌ تيمچه‌ را ساخته‌است‌.

 

 آدرس: تبریز – خیابان ارتش جنوبی – روبروی خیابان ارک              تلفن: 6-35546164   فاکس:35543953    کدپستی: 5137653363   ایمیل: info@eachto.ir