مقاله ها

مراسم آغاز برداشت محصول در روستای سقای ورزقان

 

 

شرح مختصر موضوع:

     آئین و رسم آغاز برداشت محصول در روستای سقای همه ساله در نیمه های تیرماه در پنجشنبه ی نزدیک به آن برگزار می شود . یکی دو روز مانده به زمان برگزاری موذن با خواندن مناجات و اشعار مردم روستا را برای برپایی رسم فرا می خواند و مردم روستا نیز با شنیدن فراخوان موذن تدارک و آمادگی های لازم را میبینند. پختن نان محلی ، دعوت از عزیزان سفرکرده به خارج از روستا و .... از جمله تمهیدات لازم است . در روز موعود خانواده ها گروه گروه به میعادگاه که پای کوه مقدس پیر سقا -واقع در جنوب روستا روانه می شوند . خانوادها با لباس های تازه و نو در این مراسم شرکت مینمایند . حرکت آنان در مسیر روستا تا میعادگاه یکی از مراحل جذاب و دیدنی این آیین کهن است . شور و شوق وصف نشدنی بر محیط پیرامون حاکم است . هرکس در کنار اجاق های سنتی خود جا می گیرد و وسایل را گوشه ای می نهد. ومراسم تا بعد از ظهر به طول می کشد . از فردای برگزاری مراسم مردم روستا شروع به برداشت محصولات کشاورزی خود می کنند .

ارزيابي ميزان در خطر بودن موضوع و ضرورت حفظ آن:

مراسم برداشت محصولات کشاورزی یکی از رسم های به یادگار مانده از ایام کهن است و با توجه به آثار کهن با قیمانده در پیرامون روستا که حکیت از قدمت روستا دارد به نظر می رسد ثبت این رسم اجتماعی که یک نوع همنوایی را دربین مردم روستا را باعث شده است ضرورت دارد .

جشن برداشت محصول يكي از آيين‌هاي مردمي و خودجوشي است كه مردم هرمنطقه به لحاظ موقعيت اجتماعي و اقليمي با آداب و سنن خاصي آن را اجرا مي‌كنند. اين آداب ريشه در بطن تاريخ دارد و با افسانه‌ها و اسطوره‌ها گره خورده و با گذشت زمان رنگ و لعاب خاص مذهبي نيز گرفته است. هر قوم و ملتي به نوعي اعتقادات قلبي خود را به طبيعت و به الهه آفرينش بيان مي‌دارد، براي آن نذر و قرباني مي‌دهد و جشن و سرور بر پا مي‌دارد.

جشن برداشت محصول نوعي تشكر از طبيعت و قدرداني از الطاف الهي است كه اين گهواره آفرينش را براي انسان بنا نهاده است. از اين قبيل جشن‌ها در گوشه و كنار كشور فراوان است.

مردم روستا سقای در نیمه اول تیر ماه در دامنه ی کوه پیر سقا جمع مي‌شوند و با ذبح قرباني و برپايي مراسم عزاداري و دعا برداشت محصول سال را آغاز مي‌كنند. اين روستا در45كيلومتري جنوب غربی شهرورزقان واقع است. از محصولات اين روستا مي‌توان به گندم، جو، عدس، نخود و...، از محصولات درختي گردو، ،زردآلو، سيب، توت و... اشاره كرد. شغل اصلي مردم اين روستا كشاورزي و دامداري است.

 

چون برداشت محصول زراعي در اين روستا با برداشت علوفه و يونجه ‌آغاز مي‌شود، مردم پس از انجام مراسم به مزارع خود رفته كار را آغاز مي‌كنند. در اين مراسم همه اهالي روستا از كوچك و بزرگ از پير و جوان شركت مي‌كنند و هيچ كس در روستا باقي نمي‌ماند. ميهماناني را از روستاهاي اطراف نيز دعوت مي‌كنند. حتي كساني كه از اين روستا كوچ كرده و در شهر‌هاي تبریز ، اهر ، تهران، كرج و... ساكن هستند به اين مراسم مي‌آيند. تعداد شركت‌كنندگان به 500 الي 600 نفر مي‌رسد.

 

كساني هم كه از شهر به اين مراسم مي‌روند، ماشين را در دامنه كوه پارك كرده بقيه راه را با پاي پياده مي‌روند. دامنه‌هاي سر سبز و پر گل و با طراوت اين كوه افراد زيادي را به خود جلب كرده‌ است به طوري كه افراد ناشناس زيادي در چند سال اخير در اين روز به آنجا رفته و در آن مراسم شركت مي‌كنند.

 

وقتي كه اهالي بالاي كوه مي‌رسند، هر كسي در جايگاه آبا و اجدادي خود چادر برپا مي‌كند. اين مراسم نسل اندر نسل در اين مكان برگزار مي‌شود و هيچ كس قدمت آن را نمي‌داند. اهالي معتقدند اين مراسم با قدمت روستا گره خورده و بيش از هزار سال است كه انجام مي شود.

هيچ كس علت آن را نمي‌داند كه چرا در اينجا جمع مي‌شوند، چون پدرانشان اين مراسم را انجام مي‌دادند، اينها هم به تبعيت از آنها اين آيين را اجرا مي‌كنند. اهالي روستا اين كار را نوعي سپاس و ستايش از خداوند مي‌دانند كه به آنها منت نهاده تا يك سال ديگر بتوانند فصل زراعي را آغاز كنند.

به خاطر اهميت اين مراسم هيچكس قبل از آن اقدام به علوفه چيني نمي‌كند، اگر زمان برداشت علوفه به خاطر «ارايش»، (زود رس) بودن علوفه جلو بيفتد، اين مراسم را يك هفته زودتر از موعد مقرر برگزار مي‌كنند تا مردم بدون دغدغه كار برداشت را آغاز كنند، چون اعتقاد بر اين است اگر بدون انجام مراسم سال زراعي را آغاز كنند، ضرر آن را خواهند ديد.

اهالي پس از خوردن ناهار و پذيرايي از ميهمانان در مراسم مداحي شركت مي‌كنند. مداح و يا واعظ با بيان الطاف الهي كه بر آنها ارزاني داشته تا يك سال ديگر در اين مراسم حضور يابند و فصل برداشت محصول را آغاز كنند به ذكر مصيبت اهل بيت پيامبرص مي‌پردازند و مردم با دادن نذري از او مي‌خواهند تا برايشان روضه‌اي را بخواند.

             روستای سقای در 45کیلومتری شهرستان ورزقان با روستاهای سرکش"نگارستان"ینگجه"مزرعه سواره وکوه پیر سقا همسایه می باشد در قسمت جنوب شرقی روستا منطقه ای به نام قیه باشی وجود دارد که ارتفاعش به هزار متر هم نمی رسد .حدود 700 متر با روستا فاصله دارد ودر غرب آن دره ای است به نام بند .

جنس سنگ های قیه باشی از نوع سنگ (کپیر) می باشد در جعبه سنگ ها اتاق های سنگی هندسی شکل در دو ردیف وجود دارد که در محل به (کوهول) مشهور هستند تعداد اتاق های قابل مشهود 9 مورد است و آثار سه اتاقک دیگر نیز مشخص می باشد که داخل شان بعلت فرسایش پر شده است و نیاز به تخلیه و تمیز کردن دارند.صعود به اتاق ها خیلی مشکل است و خطر سقوط به دره را دارند ورودی اتاق ها به صورت محراب هستند و خیلی منظم کنده شده اند.

 

اتاق وسطی به تقریب به ابعاد 3در3 و ارتفاع 2 متر از همه بزرگتر است که شاید متعلق به ریئس دهکده بوده روبروی اتاق ها یا به قول اهالی محل (کوهول ها)داخل دره چشمه ای وجود دارد که به گول باغی معروف است همچنین در غرب اتاق ها آن طرف دره تپه ی باستانی وجود دارد اطراف تپه و نزدیکی قیه باشی باغات غیر هم سطح وجود دارد که صفای خود دارند.

 

اتاق ها با دقت هر چه تمامتر کنده شده اند طاقچه های بر آمده در داخل همه ی آنها وجود دارد که به احتمال زیاد محل روشن کردن چراغ بوده از داخل هر اتاق به اتاق دیگر سوراخی وجود دارد که شاید برای برقراری ارتباط بوده اند اندازه ی اتاق ها یکسان نیستند بعضی بزرگ وبعضی کوچکند

 

روستای سقای با مو قعیت پایکوهی و اقلیمی کوهستانی از زیبایی های دل انگیزی برخوردار است . مناظر و چشم انداز های ارتفاعات سر سبز در فصول بهارو تابستان یکی از جاذبه های طبیعی و گردشگری این روستا می باشد. سقای روستا و زادگاه علامه جعفری می باشد .

 

ارتفاعات پیر سقا که روستا را در برگرفته پوشش گیاهی تنکی دارد ودر بهار و تابستان انواع گیاهان دارویی در آن می روید و مورد استفاده مردم قرار می گیرد . مراسم آغاز برداشت محصولات کشاورزی یکی از رسم های مهم روستای سقای است . همه مردم روستای 900 نفری در این مراسم شرکت می کنند. زمان برگزاری این رسم کهن همه ساله در نیمه های تیر ماه در یکی از روز های پنجشنبه نزدیک به نیمه تیرماه - می باشد. البته بستگی به سال دارد . اگر بارندگی خوب باشد و حاصل وقت برداشتش به تاخیر افتد . در بیستم تیرماه رسم را به جای می آورند . ولی اگر سال طبیعی باشد محصولات به موقع برسند یا وقت برداشت شان باشد در نیمه تیرماه . یکی دو روز مانده به بر پایی رسم موذن روسنا بر پشت بام مسجد روستا می رود با خواندن مناجات و اشعار مذهبی مردم را برای برپایی رسم مطلع می سازد و فرا می خواند مردم روستا با شنیدن صدای موذن در تدارک برگزاری رسم می شوند . اگر کسی را قرار است از شهر دعوت کنند دعوت ی کنند . در این دو روز نان محلی پخت می کنند و هر آنچه را که لازم است تهیه می کنند. قربانی که معمولا بز غاله یا بره می باشد را آماده می سازند .

 

 

 

 آدرس: تبریز – خیابان ارتش جنوبی – روبروی خیابان ارک              تلفن: 6-35546164   فاکس:35543953    کدپستی: 5137653363   ایمیل: info@eachto.ir